Từ tiết khí đến dưỡng sinh

Phân chia 24 tiết khí

thời kì của mỗi tiết khí trong lịch dương tương đối nhất mực. 6 tháng đầu, tiết khí sẽ rơi vào ngày 5, trung khí sẽ rơi vào ngày 21; 6 tháng cuối, tiết khí rơi vào ngày 8, trung khí rơi vào ngày 23; có thể nghiêng ngả khoảng 1 - 2 ngày, như Lập xuân thường rơi vào ngày 3 - 5 tháng 2 dương lịch.

Tên của mỗi tiết khí đều mang một hàm nghĩa riêng. Một năm sẽ có “tứ lập” gồm Lập xuân, Lập hạ, Lập thu, Lập đông đề đạt thời khắc bốn mùa bắt đầu. Đông, hạ gồm “nhị chí” là Đông chí và Hạ chí bộc lộ rằng ngày mùa đông, hạ đã hết. Xuân, thu có “nhị phân” là Xuân phân và Thu phân, trình bày thời kì của ngày và đêm bằng nhau. 5 tiết khí phản chiếu sự biến hóa của độ ấm gồm Tiểu thử, Đại thử, Xử thử, Tiểu hàn, Đại hàn. 7 tiết khí phản chiếu hiện tượng thời tiết: Vũ thủy, Cốc vũ, Bạch lộ, Hàn lộ, Sương giáng, Tiểu tuyết, Đại tuyết. 4 tiết khí phản ánh hiện tượng mang tính thời vụ của động thực vật cũng như thời tiết gồm Kinh trập (thời gian côn trùng sản xuất nhiều), phân bua, Tiểu mãn, Mang chủng (thời kì các loại ngũ cốc trổ bông).

Lấy Lập xuân làm thời điểm bắt đầu của một năm, trật tự của các tiết khí là: Lập xuân, Vũ thủy, Kinh trập, Xuân phân, thổ lộ, Cốc vũ (mùa xuân); Lập hạ, Tiểu mãn, Mang chủng, Hạ chí, Tiểu thử, Đại thử (mùa hạ); Lập thu, Xử thử, Bạch lộ, Thu phân, Hàn lộ, Sương giáng (mùa thu); Lập đông, Tiểu tuyết, Đại tuyết, Đông chí, Tiểu hàn, Đại hàn.

Ảnh hưởng của tiết khí lên thân

Tiết khí được xây dựng dựa trên quy luật vận động của quạ, trái đất và mặt trăng. Do vị trí trong không gian của mặt trời, trái đất, mặt trăng cũng như các ngôi sao biến hóa không luật lệ liên tục, song song năng lượng của vũ trụ sẽ thay đổi không ngừng, sự đổi thay này biến động lớn nhất giữa các tiết khí.

Tiết là một phần nội dung của âm lịch, xuất hiện vào hơn 2000 năm trước ở khu vực trung nguyên, Trung Quốc. Nhưng không có nghĩa là nó chỉ có ảnh hưởng đến khu vực này, vì Tiết khí được sinh ra từ quy luật vận hành của kim ô, địa cầu, mặt trăng và các ngôi sao, do vậy sự biến hóa của năng lượng vũ trụ sẽ ảnh hưởng lên bất cứ nơi đâu trên địa cầu, không phân Bắc bán cầu, Nam bán cầu, cũng như Tây bán cầu, Đông bán cầu.

Thuật dưỡng sinh trong tiết Mang chủng

Mang chủng là một trong 24 tiết khí của một năm, năm nay bắt đầu từ ngày 6/6 - 20/6, thuộc tiết khí của mùa hạ.

Trong các tài liệu trong lịch âm có ghi “Đấu chỉ tỵ vi mang chủng, thử thời khả chúng hữu mang chi cốc, quá thử tức thất hiệu, cố danh mang chủng dã”. Ý nói, Mang chủng là tiết khí hạp nhất để gieo hạt các loại lúa gạo.

Mùa hạ, nhiệt độ không khí tăng cao, độ ẩm không khí cũng tăng theo, mồ hôi trong thân chẳng thể thông sướng, tức nhiệt chưng thấp động, thấp nhiệt dày đặc trong không khí, thân cũng như hô hấp đều chẳng thể tránh khỏi xúc tiếp với khí thấp nhiệt. thành thử, thử lệnh thấp thắng tất đa kiêm cảm, khiến người cảm thấy ủ rũ không nao nức, tứ chi mệt mỏi. bởi vậy, trong tiết khí Mang chủng chẳng những phải quản lý tốt ruộng nương trong kỳ mưa mà còn phải chú trọng tăng cường thể chất, tránh mắc các bệnh lây và bệnh thời tiết như cảm nắng, viêm tuyến mang tai, thủy đậu…

sinh dưỡng trong tiết Mang chủng cần dựa vào đặc trưng thời tiết của nó, điều dưỡng trên nhiều bình diện.

ý thức:

Về mặt điều dưỡng tinh thần, cần khiến cho ý thức duy trì trạng thái thoải mái, vui vẻ, không nên tức giận sầu muộn, như vậy thì khí cơ mới có thể tuyên thông, thông tiết thiên nhiên.

Sinh hoạt bình thường:

Nên ngủ muộn dậy sớm, xúc tiếp với ánh nắng ác, để thuận theo sự sung thịnh của dương khí, có lợi cho sự vận hành của huyết khí, nao nức ý thức. Mùa hạ ngày dài đêm ngắn, một giấc ngủ ngắn vào buổi trưa giúp giảm mỏi mệt, có lợi cho sức khỏe. Buổi trưa trời nóng, người dễ ra mồ hôi, nên thẳng thớm thay y phục. Để tránh cảm nắng, nên thường tắm rửa nhằm giúp da sơ thông, “dương nhiệt” dễ dàng phát tiết. Nhưng cần để ý, khi mới ra mồ hôi không ngay tức thì tắm ngay.

Ẩm thực:

Từ xưa đến nay, vào mùa hạ, chuyển hóa trong thân thịnh vượng, dễ đổ mồ hôi, hao khí thương tân, nên ăn uống các thực phẩm có công dụng khư thử ích khí, sinh tân chỉ khát. Người già công năng thân sụt giảm, nên lấy thanh bổ làm chủ, trợ thanh thử giải nhiệt hộ vị ích tý. đàn bà trong thời kỳ kinh nguyệt hoặc sau khi sinh, mặc dầu thời tiết nóng nhưng nên eo sèo các loại thực phẩn tính lạnh mát nhằm phòng ngừa nảy bệnh tật.

Trứng chiên cà chua thích hợp sử dụng trong tiết Mang chủng

một đôi món ăn thức uống hạp sử dụng trong tiết Mang chủng:

Trứng chiên cà chua: sinh tân chỉ khát, dưỡng tâm an thần.

Nấm hương xào bí đao: hữu ích trường vị, sinh tân trừ phiền.

Ngũ vị câu kỷ ẩm (chích dấm ngũ vị tử 5g, câu kỷ tử 10g cắt nhuyễn cho vào nước sôi rồi cho thêm đường trắng khuấy đều để uống): tư thận âm, trợ thận dương.

TS.BS.Võ Trọng Tuân - Dương Thị Ngọc Lan